Een paniekaanval kan ontzettend beangstigend zijn. Veel mensen denken op dat moment dat ze een hartaanval krijgen, flauwvallen of de controle verliezen. De lichamelijke klachten kunnen zo heftig zijn dat zij direct medische hulp zoeken.
Gelukkig is een paniekaanval op zichzelf meestal niet gevaarlijk, ook al voelt dat op het moment zelf wel zo. Begrijpen wat er in je lichaam gebeurt, helpt om de klachten minder bedreigend te interpreteren.
Dit ga je lezen
- Wat een paniekaanval precies is
- Welke lichamelijke en mentale symptomen voorkomen
- Wat er tijdens paniek in je lichaam gebeurt
- Hoe paniek verschilt van een hartaanval
- Wat je tijdens een aanval kunt doen
Uitleg
Wat is een paniekaanval?
Een paniekaanval is een plotselinge golf van intense angst die meestal binnen enkele minuten haar hoogtepunt bereikt. Tijdens een aanval maakt je lichaam adrenaline aan alsof er direct gevaar dreigt.
Dat alarmsysteem is bedoeld om je te beschermen. Bij een paniekaanval wordt het echter geactiveerd terwijl er vaak geen werkelijk gevaar aanwezig is. Daardoor voelen normale stressreacties plotseling zeer bedreigend.
Herkenning
Veelvoorkomende symptomen van een paniekaanval
Niet iedereen ervaart dezelfde klachten. Sommige mensen voelen vooral lichamelijke sensaties, terwijl anderen juist veel angstige gedachten of een sterk gevoel van onwerkelijkheid ervaren.
De alarmreactie
Wat gebeurt er in je lichaam?
Tijdens een paniekaanval schakelt je lichaam snel over naar de vecht-, vlucht- of bevriesreactie. Je hartslag stijgt, je ademhaling versnelt en je spieren spannen zich aan. Ook kan je spijsvertering tijdelijk veranderen, waardoor misselijkheid of buikklachten ontstaan.
Deze reacties zijn bedoeld om je voor te bereiden op gevaar. Wanneer je de lichamelijke signalen vervolgens interpreteert als bewijs dat er iets ernstigs misgaat, neemt de angst toe. Daardoor maakt het lichaam nog meer stresshormonen aan en kan een paniekcirkel ontstaan.
Belangrijk onderscheid
Is een paniekaanval hetzelfde als een hartaanval?
Nee. Een paniekaanval en een hartaanval kunnen op elkaar lijken, maar zijn niet hetzelfde. Bij paniek nemen klachten vaak snel toe, bereiken zij binnen korte tijd een piek en zakken zij daarna geleidelijk. Bij een hartprobleem kunnen klachten aanhouden, verergeren of samengaan met andere alarmsignalen.
Vaak snel stijgend en tijdelijk
- Intense angst staat vaak op de voorgrond
- Klachten pieken meestal binnen minuten
- Kan gepaard gaan met tintelingen en hyperventilatie
- Klachten nemen meestal weer af
Altijd medisch laten beoordelen bij twijfel
- Drukkende of aanhoudende pijn op de borst
- Klachten kunnen uitstralen naar arm, kaak of rug
- Klachten kunnen toenemen bij inspanning
- Nieuwe of afwijkende symptomen vragen medische beoordeling
Mogelijke oorzaken
Waarom krijg je een paniekaanval?
Een paniekaanval ontstaat vaak door een combinatie van factoren. Denk aan langdurige stress, overbelasting, angstige gedachten, eerdere ingrijpende ervaringen en een verhoogde gevoeligheid voor lichamelijke signalen.
Soms lijkt een aanval volledig uit het niets te komen. Toch is er vaak al langere tijd spanning opgebouwd, of is het zenuwstelsel gevoeliger geworden door vermoeidheid, stress of eerdere paniekervaringen.
Tijdens een aanval
Wat kun je doen tijdens een paniekaanval?
Herinner jezelf eraan dat het voorbijgaat
Hoe heftig de aanval ook voelt: de piek stijgt meestal snel en zakt daarna weer. Zeg rustig tegen jezelf: “Dit is paniek. Mijn lichaam staat in de alarmstand, maar ik ben niet in direct gevaar.”
Adem langzaam en niet geforceerd diep
Richt je op een rustige, verlengde uitademing. Bijvoorbeeld vier tellen in en zes tellen uit. Te diep of te snel ademen kan duizeligheid en tintelingen juist versterken.
Vecht niet tegen de angst
Hoe harder je probeert de paniek onmiddellijk weg te krijgen, hoe dreigender zij vaak voelt. Merk de sensaties op en laat ze komen en gaan zonder er extra gevaar aan toe te voegen.
Breng je aandacht naar buiten
Noem vijf dingen die je ziet, vier dingen die je voelt en drie dingen die je hoort. Zo verplaats je je aandacht van de lichamelijke sensaties naar het hier en nu.
Het doel is niet om paniek onmiddellijk weg te krijgen, maar om je lichaam te laten ervaren dat de golf vanzelf weer zakt.
Behandeling
Wanneer is professionele hulp verstandig?
Wanneer paniekaanvallen regelmatig terugkomen, je voortdurend bang bent voor een volgende aanval of situaties gaat vermijden, kan professionele hulp verstandig zijn.
Tot slot
Een paniekaanval voelt gevaarlijk, maar gaat voorbij
Een paniekaanval voelt vaak alsof er iets ernstigs gebeurt, maar meestal is het een intense en tijdelijke alarmreactie van het lichaam. Door te begrijpen wat er gebeurt en de paniekcirkel te doorbreken, kan de angst geleidelijk afnemen.
Met passende behandeling leren veel mensen hun klachten beter begrijpen, situaties weer opzoeken en uiteindelijk opnieuw de regie over hun leven ervaren.
Veelgestelde vragen
Vragen over paniekaanvallen
De klachten bereiken vaak binnen enkele minuten hun hoogste punt. Daarna neemt de intensiteit meestal geleidelijk af. Vermoeidheid of een gespannen gevoel kan nog langer aanhouden.
Veel mensen voelen alsof zij gaan flauwvallen. Werkelijk flauwvallen komt bij een gewone paniekaanval minder vaak voor, maar nieuwe of onverklaarde klachten moeten altijd medisch worden beoordeeld.
Ja, zo kan het voelen. Vaak spelen opgebouwde spanning, vermoeidheid, lichamelijke sensaties of eerdere angstervaringen toch een rol, ook wanneer je op dat moment geen duidelijke aanleiding ziet.
Een losse paniekaanval kan eenmalig voorkomen. Bij een paniekstoornis keren aanvallen terug en ontstaat vaak aanhoudende angst voor een nieuwe aanval of vermijding van situaties.
Nadia Elamrani
Ik ben psycholoog en hoofdbehandelaar bij Psychologenpraktijk Mental Fitness in Amsterdam. Met meer dan 15 jaar ervaring begeleid ik mensen met onder andere angststoornissen, paniek, trauma, OCD, depressie en persoonlijkheidsproblematiek.
Ik combineer evidence-based behandelmethoden zoals CGT, EMDR, ACT en schematherapie met persoonlijke en cultuursensitieve zorg. Therapie is mogelijk in het Nederlands, Engels, Frans en Marokkaans-Arabisch (Darija), in Amsterdam en online.
Heb je last van terugkerende paniekaanvallen?
Samen onderzoeken we waardoor de paniek ontstaat, welke interpretaties en vermijding het patroon in stand houden en welke behandeling past bij jouw klachten en persoonlijke situatie.