Waarom voel ik me nergens meer blij om?

Wat betekent het als je nergens meer blij van wordt?

Het duidelijk minder kunnen ervaren van interesse of plezier noemen psychologen anhedonie. Activiteiten die vroeger prettig, ontspannend of betekenisvol waren, geven dan veel minder positieve gevoelens.

Dat kan zich op verschillende manieren uiten. Sommige mensen kijken nergens meer naar uit. Anderen doen nog wel mee, maar merken tijdens de activiteit nauwelijks plezier. Ook sociale contacten, eten, hobby’s, seksualiteit of prestaties kunnen veel vlakker aanvoelen.

Anhedonie betekent niet dat je niet meer wílt genieten. Juist het verschil tussen wat je verwacht te voelen en wat je daadwerkelijk ervaart kan pijnlijk en verwarrend zijn.

Hoe kan het gevoel ontstaan dat niets je meer blij maakt?

Er is meestal niet één oorzaak. Bij depressie kan anhedonie onderdeel zijn van een breder klachtenpatroon met bijvoorbeeld somberheid, vermoeidheid, slaapproblemen, concentratieproblemen, schuldgevoelens of terugtrekken.

Onderzoek naar depressie laat zien dat processen die te maken hebben met motivatie, anticipatie op beloning en het ervaren van beloning kunnen veranderen. Maar het is te simpel om te zeggen dat “het beloningssysteem kapot is”. De hersenen functioneren niet als één knop die plezier aan- of uitzet.

Ook langdurige stress of ingrijpende gebeurtenissen kunnen samengaan met minder interesse, minder positieve emoties en emotionele uitputting. Wanneer vooral een gevoel van leegte centraal staat, lees dan ook Waarom voel ik me zo leeg?.

Waarom kan verlies van plezier zichzelf versterken?

Wanneer je verwacht dat een activiteit je toch niets oplevert, wordt de kans kleiner dat je haar nog onderneemt. Je zegt afspraken af, stopt met hobby’s of blijft vaker thuis. Dat is begrijpelijk wanneer alles zwaar of vlak voelt.

Maar daardoor ontstaan ook minder kansen op sociale verbinding, voldoening, beweging en positieve ervaringen. Zo kan een vicieuze cirkel ontstaan tussen stemming, motivatie en gedrag.

Als weinig energie het grootste obstakel is, lees dan Waarom heb ik nergens energie voor?. Als je merkt dat je steeds meer sociale contacten vermijdt, lees dan Waarom trek ik me steeds meer terug?.

De rol van negatieve verwachtingen

Wanneer je langere tijd weinig plezier ervaart, kunnen gedachten ontstaan zoals: “Dit heeft toch geen zin”, “Ik ga me daar toch niet beter door voelen” of “Dit blijft voor altijd zo.”

Die gedachten kunnen begrijpelijke reacties zijn op hoe je je al langere tijd voelt. Tegelijkertijd kunnen ze ervoor zorgen dat je nog minder experimenteert met activiteiten of sociale contacten.

In de nieuwe depressiecluster komt daarom ook een aparte verdieping over Negatieve gedachten bij depressie: waarom blijft mijn hoofd zo negatief?.

Signalen van anhedonie

Misschien herken je bijvoorbeeld:

• “Vroeger keek ik uit naar leuke dingen, nu maakt het me weinig uit.”
• “Ik doe nog wel mee, maar ik voel er weinig bij.”
• “Zelfs op vakantie of tijdens een feestje voel ik me vlak.”
• “Ik heb nergens echt zin in.”
• “Ik vraag me af of ik ooit weer van dingen zal genieten.”

Wanneer vooral het gevoel “ik heb nergens zin in” herkenbaar is, komt daar in deze cluster ook een aparte blog over: Nergens zin in: is dit een depressie?.

De invloed van cultuur en opvoeding

De manier waarop je psychische klachten begrijpt en erover praat wordt mede gevormd door je gezin, cultuur en sociale omgeving. Misschien heb je geleerd om sterk te zijn, door te gaan, dankbaar te blijven of de behoeften van anderen voorop te stellen.

Wanneer je dan weinig plezier of motivatie ervaart, kun je streng tegen jezelf worden: “Ik heb toch genoeg om dankbaar voor te zijn?” of “Waarom kan ik niet gewoon genieten?”

Dat betekent niet dat cultuur of opvoeding anhedonie veroorzaken. Wel kunnen ze invloed hebben op de betekenis die je aan je klachten geeft, hoeveel schuld of schaamte je ervaart en hoe gemakkelijk je professionele hulp zoekt.

Hoe kun je stap voor stap weer meer plezier ervaren?

Herstel begint vaak niet met wachten totdat je vanzelf weer zin krijgt. Bij depressie kan motivatie juist pas toenemen nadat je voorzichtig weer activiteiten bent gaan ondernemen.

Het doel is daarbij niet om jezelf te dwingen “gezellig” of positief te zijn. Veel zinvoller is om te kijken naar activiteiten die passen bij je waarden, sociale verbinding geven, structuur bieden of een gevoel van competentie kunnen opleveren.

In het begin kan plezier beperkt blijven. Dat betekent niet automatisch dat de activiteit zinloos is. Binnen gedragsactivatie wordt gekeken naar patronen over tijd en naar verschillende soorten opbrengst: plezier, betekenis, verbinding en voldoening.

Wanneer kan therapie helpen?

Wanneer verlies van plezier langere tijd aanhoudt, samengaat met andere depressieve klachten of je dagelijks functioneren duidelijk beïnvloedt, kan professionele beoordeling verstandig zijn.

De Nederlandse depressierichtlijn noemt verschillende evidence-based psychologische behandelingen, waaronder cognitieve gedragstherapie (CGT), gedragsactivatie (BAT), interpersoonlijke psychotherapie, MBCT en ACT.

Welke behandeling het beste past hangt af van het totale klachtenbeeld, eerdere behandelingen, persoonlijke voorkeuren en de klinische situatie. EMDR kan passend zijn wanneer er daarnaast sprake is van PTSS of andere traumagerelateerde klachten, maar is niet automatisch een behandeling voor anhedonie op zichzelf.

De behandelgerichte afsluiter van deze cluster wordt Depressie behandelen: CGT, gedragsactivatie en wat onderzoek laat zien.

Wanneer moet je sneller hulp zoeken?

Zoek professionele hulp wanneer je nauwelijks meer functioneert, de klachten snel verergeren of je steeds verder geïsoleerd raakt. Krijg je gedachten aan de dood, zelfbeschadiging of niet meer willen leven, neem dan direct contact op met je huisarts of acute professionele hulp.