Waarom blijven dwanggedachten terugkomen?

Leestijd 5 minuten

"Waarom krijg ik deze gedachten steeds opnieuw?"

"Waarom kan ik ze niet gewoon loslaten?"

"Betekent het dat er iets mis is met mij?"

Mensen die last hebben van dwanggedachten stellen zichzelf deze vragen vaak. De gedachten kunnen zo echt en beangstigend aanvoelen dat je gaat twijfelen aan jezelf. Je probeert de gedachten weg te drukken, zoekt geruststelling of blijft eindeloos analyseren waarom je ze hebt. Toch lijken ze juist daardoor steeds vaker terug te komen.

Het goede nieuws is dat dit een bekend verschijnsel is. Dwanggedachten zeggen niets over wie je bent en betekenen niet dat je ze wilt uitvoeren. In deze blog leg ik uit waarom dwanggedachten blijven terugkomen en waarom het vaak averechts werkt om ertegen te vechten.

Iedereen heeft weleens vreemde gedachten

Veel mensen denken dat alleen mensen met OCD nare of vreemde gedachten hebben. Dat is niet zo.

Vrijwel iedereen heeft weleens een onverwachte gedachte die niet past bij wie hij of zij is. Denk bijvoorbeeld aan een gedachte om iemand een duw te geven, hard iets ongepasts te roepen tijdens een vergadering of ineens te twijfelen of je de deur wel op slot hebt gedaan.

Bij de meeste mensen verdwijnen zulke gedachten vanzelf weer. Ze besteden er weinig aandacht aan en gaan verder met waar ze mee bezig waren.

Bij mensen met OCD gebeurt iets anders.

Waarom blijven dwanggedachten hangen?

Het verschil zit niet zozeer in de gedachte zelf, maar in de betekenis die je eraan geeft.

Wanneer een dwanggedachte opkomt, schrik je ervan. Je vraagt jezelf af waarom je deze gedachte hebt en of hij misschien iets zegt over jou als persoon.

Je denkt bijvoorbeeld:

• Waarom denk ik dit?
• Zou ik dit echt kunnen doen?
• Wat als deze gedachte betekent dat ik gevaarlijk ben?

Juist doordat je de gedachte serieus neemt, krijgt je brein het signaal dat deze belangrijk is. En wat belangrijk is, blijft onze aandacht trekken.

Hoe meer je probeert de gedachte te controleren of te analyseren, hoe vaker hij terugkomt.

Waarom helpt geruststelling maar heel even?

Veel mensen proberen de angst te verminderen door geruststelling te zoeken.

Ze vragen bijvoorbeeld aan hun partner:

"Denk jij dat ik een slecht mens ben?"

Of ze zoeken urenlang informatie op internet om zeker te weten dat ze geen gevaar vormen.

Dat geeft vaak even rust.

Maar die rust is meestal tijdelijk.

Na korte tijd ontstaat er weer een nieuwe twijfel en begint de zoektocht naar zekerheid opnieuw. Zo ontstaat een vicieuze cirkel waarin de dwanggedachten steeds meer ruimte innemen.

Waarom werkt wegdrukken niet?

Misschien heb je weleens geprobeerd om juist níét aan de gedachte te denken.

Dat klinkt logisch, maar ons brein werkt anders.

Stel dat ik tegen je zeg:

"Denk de komende tien seconden niet aan een roze olifant."

De kans is groot dat juist die roze olifant direct in je gedachten verschijnt.

Met dwanggedachten gebeurt precies hetzelfde. Hoe harder je probeert een gedachte weg te drukken, hoe actiever je brein controleert of de gedachte misschien toch terugkomt.

Daardoor lijkt het alsof de gedachte alleen maar sterker wordt.

Wat kun je doen als je last hebt van dwanggedachten?

Hoewel het moeilijk voelt, is het meestal niet helpend om steeds op zoek te gaan naar zekerheid.

Een eerste stap is om te leren herkennen dat een gedachte gewoon een gedachte is. Een gedachte is geen feit en zegt niets over jouw karakter of intenties.

Daarnaast kan het helpen om de gedachte niet telkens te analyseren of weg te duwen, maar hem op te merken en weer voorbij te laten gaan zonder erop te reageren.

Dat klinkt eenvoudig, maar vraagt vaak veel oefening.

Behandelingen zoals cognitieve gedragstherapie (CGT) en Exposure en Responspreventie (ERP) helpen mensen met OCD om anders met hun gedachten om te gaan. Hierdoor neemt de angst geleidelijk af en verliezen de dwanggedachten hun kracht.

Wanneer is professionele hulp verstandig?

Wanneer dwanggedachten veel invloed hebben op je dagelijks leven of je merkt dat je steeds meer tijd kwijt bent aan controleren, analyseren of geruststelling zoeken, is het verstandig om hulp te zoeken.

Hoe langer deze patronen blijven bestaan, hoe meer ze zich kunnen vastzetten. Gelukkig is OCD goed behandelbaar en ervaren veel mensen met de juiste begeleiding een duidelijke afname van hun klachten.

Tot slot

Dwanggedachten kunnen ontzettend beangstigend zijn. Toch zeggen ze niets over wie je bent. Juist mensen met OCD schrikken vaak enorm van hun gedachten, omdat ze lijnrecht tegenover hun normen en waarden staan.

Het belangrijkste om te onthouden is dat niet de gedachte zelf het probleem is, maar de manier waarop je brein erop reageert. Door anders met die gedachten om te leren gaan, kun je de vicieuze cirkel stap voor stap doorbreken.

Je hoeft niet te wachten tot de gedachten helemaal verdwenen zijn om weer rust te ervaren. Met de juiste behandeling is het mogelijk om weer grip te krijgen op je leven.

Wil je meer weten over OCD? Lees dan ook mijn blog 'Wat is OCD?'

Over de auteur

Ik ben Nadia Elamrani, psycholoog en hoofdbehandelaar bij Psychologenpraktijk Mental Fitness in Amsterdam. Met meer dan 15 jaar ervaring begeleid ik mensen met onder andere angststoornissen, paniek, trauma, OCD, depressie en persoonlijkheidsproblematiek.

In mijn praktijk combineer ik evidence-based behandelmethoden, zoals cognitieve gedragstherapie (CGT), EMDR, ACT en schematherapie, met cultuursensitieve zorg. Ik besteed aandacht aan de invloed van cultuur, religie, migratieachtergrond en familie, zodat de behandeling aansluit bij wie jij bent. Ik geloof dat effectieve therapie begint met je gehoord, begrepen en veilig voelen. Daarom combineer ik wetenschappelijk onderbouwde behandelmethoden met een persoonlijke en cultuursensitieve benadering.

Ik bied therapie in het Nederlands, Engels, Frans en  Marokkaans Darija, zowel in Amsterdam als online.