“Waarom kan ik ze niet gewoon loslaten?”
“Betekent het dat er iets mis is met mij?”
Mensen die last hebben van dwanggedachten stellen zichzelf deze vragen vaak. De gedachten kunnen zo echt en beangstigend aanvoelen dat je gaat twijfelen aan jezelf. Je probeert de gedachten weg te drukken, zoekt geruststelling of blijft eindeloos analyseren waarom je ze hebt. Toch lijken ze juist daardoor steeds vaker terug te komen.
Het goede nieuws is dat dit een bekend verschijnsel is. Dwanggedachten zeggen niets over wie je bent en betekenen niet dat je ze wilt uitvoeren.
Wat je gaat lezen
- Waarom iedereen weleens vreemde gedachten heeft
- Waarom dwanggedachten bij OCD blijven hangen
- Waarom geruststelling maar kort helpt
- Waarom wegdrukken averechts kan werken
- Wat kan helpen bij terugkerende dwanggedachten
- Wanneer professionele hulp verstandig is
Iedereen heeft weleens vreemde gedachten
Veel mensen denken dat alleen mensen met OCD nare of vreemde gedachten hebben. Dat is niet zo.
Vrijwel iedereen heeft weleens een onverwachte gedachte die niet past bij wie hij of zij is. Denk bijvoorbeeld aan een gedachte om iemand een duw te geven, hard iets ongepasts te roepen tijdens een vergadering of ineens te twijfelen of je de deur wel op slot hebt gedaan.
Bij de meeste mensen verdwijnen zulke gedachten vanzelf weer. Ze besteden er weinig aandacht aan en gaan verder met waar ze mee bezig waren.
Bij mensen met OCD gebeurt iets anders.
Waarom blijven dwanggedachten hangen?
Het verschil zit niet zozeer in de gedachte zelf, maar in de betekenis die je eraan geeft.
Wanneer een dwanggedachte opkomt, schrik je ervan. Je vraagt jezelf af waarom je deze gedachte hebt en of hij misschien iets zegt over jou als persoon.
Je denkt bijvoorbeeld:
- Waarom denk ik dit?
- Zou ik dit echt kunnen doen?
- Wat als deze gedachte betekent dat ik gevaarlijk ben?
Juist doordat je de gedachte serieus neemt, krijgt je brein het signaal dat deze belangrijk is. En wat belangrijk is, blijft onze aandacht trekken.
Lees hierover ook Betekenen mijn dwanggedachten dat ik dit echt wil?.
Waarom helpt geruststelling maar heel even?
Veel mensen proberen de angst te verminderen door geruststelling te zoeken.
Ze vragen bijvoorbeeld aan hun partner:
“Denk jij dat ik een slecht mens ben?”
Of ze zoeken urenlang informatie op internet om zeker te weten dat ze geen gevaar vormen.
Dat geeft vaak even rust.
Maar die rust is meestal tijdelijk.
Na korte tijd ontstaat er weer een nieuwe twijfel en begint de zoektocht naar zekerheid opnieuw.
Daarover lees je meer in Waarom blijf ik om geruststelling vragen?.
Waarom werkt wegdrukken niet?
Misschien heb je weleens geprobeerd om juist níét aan de gedachte te denken.
Dat klinkt logisch, maar ons brein werkt anders.
Stel dat ik tegen je zeg:
Met dwanggedachten gebeurt iets vergelijkbaars. Hoe harder je probeert een gedachte weg te drukken, hoe actiever je brein controleert of de gedachte misschien toch terugkomt.
Daardoor lijkt het alsof de gedachte alleen maar sterker wordt.
Wat kun je doen als je last hebt van dwanggedachten?
Hoewel het moeilijk voelt, is het meestal niet helpend om steeds op zoek te gaan naar zekerheid.
Een eerste stap is om te leren herkennen dat een gedachte gewoon een gedachte is. Een gedachte is geen feit en zegt niets automatisch over jouw karakter of intenties.
Daarnaast kan het helpen om de gedachte niet telkens te analyseren of weg te duwen, maar hem op te merken en weer voorbij te laten gaan zonder erop te reageren.
Dat klinkt eenvoudig, maar vraagt vaak veel oefening.
Behandelingen zoals cognitieve gedragstherapie (CGT) en Exposure en Responspreventie (ERP) helpen mensen met OCD om anders met hun gedachten om te gaan. Hierdoor neemt de angst geleidelijk af en verliezen de dwanggedachten hun kracht.
Wanneer is professionele hulp verstandig?
Wanneer dwanggedachten veel invloed hebben op je dagelijks leven of je merkt dat je steeds meer tijd kwijt bent aan controleren, analyseren of geruststelling zoeken, is het verstandig om hulp te zoeken.
Hoe langer deze patronen blijven bestaan, hoe meer ze zich kunnen vastzetten. Gelukkig is OCD goed behandelbaar en ervaren veel mensen met de juiste begeleiding een duidelijke afname van hun klachten.
Wil je meer weten over hoe een behandeling van OCD eruitziet? Lees dan ook de pagina OCD (dwangstoornis) behandelen.
Blijven dwanggedachten je dagelijks bezighouden?
Bij Psychologenpraktijk Mental Fitness bied ik behandeling voor OCD en terugkerende dwanggedachten. Met onder andere CGT en ERP werken we aan de cirkel van angst, analyse, controle en geruststelling.
Bekijk OCD-behandeling →Tot slot
Dwanggedachten kunnen ontzettend beangstigend zijn. Toch zeggen ze niets over wie je bent. Juist mensen met OCD schrikken vaak enorm van hun gedachten, omdat ze lijnrecht tegenover hun normen en waarden staan.
Het belangrijkste om te onthouden is dat niet de gedachte zelf het probleem is, maar de manier waarop je brein erop reageert.
Door anders met die gedachten om te leren gaan, kun je de vicieuze cirkel stap voor stap doorbreken.
Je hoeft niet te wachten tot de gedachten helemaal verdwenen zijn om weer rust te ervaren. Met de juiste behandeling is het mogelijk om weer grip te krijgen op je leven.
Veelgestelde vragen over dwanggedachten
Waarom blijven dwanggedachten terugkomen?
Omdat de gedachte bij OCD veel betekenis krijgt en je er vaak op reageert met analyse, controle, vermijding of geruststelling. Daardoor blijft je brein de gedachte als belangrijk behandelen.
Betekent een dwanggedachte dat ik dit echt wil?
Nee. Een ongewenste intrusieve gedachte is niet hetzelfde als een wens of intentie. Juist het feit dat de gedachte zo tegen je waarden ingaat, kan veel angst oproepen.
Waarom helpt wegdrukken niet?
Wanneer je actief probeert niet aan iets te denken, blijft je brein controleren of de gedachte nog aanwezig is. Daardoor kan de gedachte juist vaker opvallen.
Welke behandeling helpt bij terugkerende dwanggedachten?
Cognitieve gedragstherapie met Exposure en Responspreventie (ERP) is een belangrijke evidence-based behandeling voor OCD.