Voor je het weet denk je: “Doet mijn partner dit ook?” — “Zijn wij eigenlijk wel gelukkig genoeg?” — “Waarom voel ik niet wat zij lijken te voelen?”
Als je gevoelig bent voor relatie-OCD (ROCD), kan zo’n avondje scrollen ineens eindigen in uren analyseren. Niet omdat social media automatisch ROCD veroorzaakt, maar omdat het precies raakt aan iets waar ROCD sterk op drijft: twijfel en de behoefte aan zekerheid.
Waarom kan social media bij ROCD zo hard binnenkomen?
Bij ROCD draait de twijfel vaak om vragen waarop eigenlijk geen definitief antwoord bestaat:
- “Hou ik wel genoeg van mijn partner?”
- “Is dit wel de juiste relatie?”
- “Vind ik mijn partner aantrekkelijk genoeg?”
- “Wat als ik later ontdek dat ik een verkeerde keuze heb gemaakt?”
Iedereen twijfelt weleens over een relatie. Bij ROCD blijft de twijfel alleen niet liggen. Je wilt hem oplossen. Je wilt weten wat hij betekent. En het liefst wil je honderd procent zekerheid.
Social media maakt dat verleidelijk. Voor vrijwel iedere twijfel is er online wel een video, checklist, podcast of commentsectie te vinden.
Lees voor de basis ook Heb ik relatietwijfels of relatie-OCD (ROCD)?.
“Waarom zijn zij zo verliefd en wij niet?”
Stel dat je net een gewone avond met je partner hebt gehad. Jullie waren moe, aten samen en keken daarna ieder wat op je telefoon.
Dan zie je online een stel dat elkaar verrast met een weekend Parijs. Ze lachen, omhelzen elkaar en schrijven dat ze na tien jaar nog steeds “best friends” zijn.
En ineens voelt jouw rustige avond heel anders.
“Waarom doen wij dit nooit?”
“Waarom voel ik niet zo’n intense verliefdheid?”
“Misschien klopt er iets niet.”
Bij ROCD kan vergelijken nog een extra functie krijgen. Je kijkt niet alleen uit nieuwsgierigheid. Je probeert via andere relaties antwoord te krijgen op je eigen twijfel.
Maar hoe meer je vergelijkt, hoe meer nieuwe verschillen je vindt. En elk verschil kan weer een nieuwe vraag oproepen.
Wat als je niet een goede partner zoekt, maar de best mogelijke partner?
Een interessant begrip uit onderzoek naar ROCD is maximization. Simpel gezegd betekent het dat je niet alleen een goede keuze wilt maken, maar de best mogelijke keuze.
In een relatie kan dat klinken als:
- “Wat als iemand anders beter bij mij past?”
- “Wat als mijn partner niet aantrekkelijk genoeg is?”
- “Wat als ik genoegen neem met te weinig?”
- “Hoe weet ik dat ik niets beters misloop?”
Een studie uit 2024 vond dat deze manier van kiezen samenhing met meer ROCD-symptomen. In dezelfde studie hing ook problematisch socialmediagebruik samen met meer ROCD-klachten.
Of social media die manier van denken daadwerkelijk veroorzaakt weten we niet. Maar voor iemand die al moeite heeft met onzekerheid kan die eindeloze stroom van mogelijkheden de vraag “Is dit wel de beste keuze?” gemakkelijk levend houden.
En dan zijn er nog de red flags
Relatiecontent kan heel nuttig zijn. Informatie over manipulatie, grensoverschrijding of ongezonde patronen kan mensen helpen situaties beter te herkennen.
Maar voor iemand met ROCD kan dezelfde informatie een andere rol krijgen.
Je ziet bijvoorbeeld: “7 signalen dat je partner emotioneel onbeschikbaar is.”
Daarna denk je terug aan gisteren. Je partner was stil na het werk.
“Was dat afstandelijk?”
Dan herinner je je dat hij vorige week alleen wilde sporten.
“Is dat vermijdende hechting?”
Voor je het weet loop je maanden aan herinneringen langs om te controleren of de video misschien “gelijk heeft”.
Voor red-flag-video’s specifiek is nog weinig onderzoek bij ROCD gedaan. Maar het patroon lijkt sterk op wat we al kennen van controleren en geruststelling zoeken binnen OCD.
Wanneer wordt social media onderdeel van de dwang?
Het verschil zit vaak niet in wat je bekijkt, maar in waarom.
Je kunt een video over hechting bekijken, iets interessants leren en daarna je telefoon wegleggen.
Maar misschien blijf je kijken totdat je eindelijk weet of jouw partner “veilig”, “gezond” of “de juiste” is.
Dan kan social media onderdeel worden van dezelfde vicieuze cirkel die je ook bij andere OCD-compulsies ziet:
Je kunt dat herkennen aan gedrag zoals:
- steeds opnieuw zoeken naar “signs your relationship is wrong”;
- comments lezen om te bepalen wat normaal is;
- je partner vergelijken met mensen die je online ziet;
- video’s opslaan om later opnieuw te analyseren;
- vrienden filmpjes sturen en vragen: “Vind jij dat hij dit ook doet?”;
- na relatiecontent oude gesprekken opnieuw doorlopen in je hoofd.
Een nuttige vraag is:
Meer over dit mechanisme lees je in Waarom blijf ik om geruststelling vragen?.
Maar social media kan ROCD ook helpen herkennen
Er zit ook een andere kant aan.
Iemand kan jarenlang denken dat eindeloos twijfelen betekent dat de relatie verkeerd is. Vervolgens ziet diegene online voor het eerst uitleg over ROCD en herkent ineens het patroon.
Dat kan juist opluchten en ervoor zorgen dat iemand passende hulp zoekt.
Social media is dus niet simpelweg “goed” of “slecht”. De vraag is vooral welke functie het krijgt in jouw relatie met onzekerheid.
Wat weten we inmiddels uit onderzoek?
Het directe onderzoek naar ROCD en social media is nog jong, maar er zijn interessante aanwijzingen.
Een studie uit 2024 onder 211 mensen in een romantische relatie vond dat problematisch socialmediagebruik, maximization en relatiekwaliteit samenhingen met meer relationship-centered en partner-focused ROCD-symptomen.
Daarnaast weten we uit breder onderzoek dat sociale vergelijking invloed kan hebben op stemming en zelfbeoordeling, en dat vergelijking met andere koppels de beoordeling van de eigen relatie kan beïnvloeden.
Daarmee is nog niet gezegd dat social media ROCD veroorzaakt. Het kan ook zijn dat mensen die al veel twijfelen juist méér gaan zoeken en vergelijken.
Maar het verband is interessant, juist omdat het zo goed aansluit op bekende OCD-processen zoals onzekerheid, controle en geruststelling zoeken.
Wat kan helpen als social media je ROCD voedt?
Het doel hoeft niet te zijn dat je TikTok of Instagram verwijdert.
Veel belangrijker is dat je leert herkennen wanneer je social media gebruikt als manier om zekerheid te krijgen.
Bij ROCD wordt gewerkt vanuit dezelfde evidence-based principes als bij andere vormen van OCD. Cognitieve gedragstherapie (CGT) met Exposure en Responspreventie (ERP) speelt daarbij een belangrijke rol.
Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat je:
- een twijfel laat bestaan zonder meer video's te zoeken;
- niet controleert of je partner voldoet aan een online checklist;
- niet opnieuw andere koppels bekijkt om je relatie te beoordelen;
- geen geruststelling vraagt nadat een video je onzeker heeft gemaakt;
- leert verdragen dat geen enkele relatie honderd procent zekerheid geeft.
In plaats van meteen op zoek te gaan naar het antwoord, oefen je om de vraag te laten bestaan zonder hem op te lossen.
Als veel van je compulsies vooral in je hoofd plaatsvinden, lees dan ook Pure-O: dwanggedachten zonder zichtbare dwanghandelingen.
Blijf je je relatie analyseren, vergelijken of online controleren?
Bij Psychologenpraktijk Mental Fitness behandel ik OCD en ROCD met evidence-based behandelmethoden. We onderzoeken welke twijfels, mentale compulsies, geruststelling en vergelijkingspatronen jouw klachten in stand houden.
Lees meer over ROCD →Veelgestelde vragen over social media en ROCD
Kan social media ROCD erger maken?
Dat zou kunnen, vooral wanneer je social media gebruikt om te vergelijken, controleren of geruststelling te zoeken. Onderzoek laat een verband zien tussen problematisch socialmediagebruik en meer ROCD-symptomen.
Waarom vergelijk ik mijn relatie steeds met andere koppels?
Vergelijken kan een manier worden om zekerheid te zoeken over je eigen relatie. Bij ROCD kan dat een terugkerend controlepatroon worden.
Zijn red-flag-video’s slecht voor mensen met ROCD?
Niet per definitie. Ze kunnen nuttig zijn. Het wordt vooral problematisch wanneer je ze gebruikt als checklist om steeds opnieuw te beoordelen of jouw relatie goed genoeg is.
Wat betekent maximization?
Dat is de neiging om niet alleen een goede keuze te willen maken, maar de best mogelijke keuze. Bij relaties kan dat leiden tot voortdurende twijfel of er misschien iemand beter bestaat.
Moet ik stoppen met TikTok of Instagram als ik ROCD heb?
Niet noodzakelijk. Belangrijker is dat je leert herkennen wanneer je social media compulsief gebruikt om onzekerheid weg te krijgen.
Welke behandeling helpt bij ROCD?
CGT met Exposure en Responspreventie (ERP) is een belangrijke evidence-based behandeling voor OCD en wordt ook toegepast bij ROCD.
Bronnen
- Mancin, P., Malerba, A., Doron, G., Ghisi, M. & Cerea, S. (2024). “Can I Have More Than This?” The Role of Romantic Relationship Quality, Maximization Style, and Social Media Addiction in Relationship Obsessive Compulsive Disorder Symptoms. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 27(2).
- Onderzoek naar online sociale vergelijking. Studies en meta-analyses laten zien dat opwaartse vergelijking op social media samen kan gaan met ongunstiger psychologisch functioneren.
- Onderzoek naar relatievergelijking. Experimentele en observationele studies laten zien dat vergelijking met andere koppels invloed kan hebben op hoe mensen hun eigen relatie beoordelen.
- OCD-behandelrichtlijnen. CGT met Exposure en Responspreventie (ERP) geldt als een belangrijke evidence-based behandeling voor OCD.
Voor specifieke onderwerpen zoals red-flag-video’s, algoritmen en relatiecontent als compulsie is nog weinig rechtstreeks onderzoek bij ROCD gedaan. Daarom worden die verbanden in deze blog als mogelijke psychologische verklaringen besproken.