Gepubliceerd 26 Juli 2026

Waarom blijf ik controleren?

De psychologie achter controledwang bij OCD

Leestijd: 8 minuten

Heb je weleens de deur op slot gedaan, maar voelde je een paar minuten later toch de behoefte om opnieuw te controleren?

Of loop je nog een keer terug om te kijken of het gas uit staat, de oven is uitgezet of de kraan dicht is?

Iedereen controleert weleens iets.

Maar wanneer je steeds opnieuw moet controleren, terwijl je eigenlijk wéét dat alles in orde is, kan dat veel onzekerheid en stress veroorzaken.

Veel mensen schamen zich hiervoor. Ze begrijpen zelf ook niet waarom ze blijven controleren. Ze weten vaak dat het niet logisch is, maar voelen tegelijkertijd een sterke drang om het toch te doen.

In sommige gevallen kan dit passen bij een obsessieve-compulsieve stoornis (OCD), ook wel een dwangstoornis genoemd.

In deze blog lees je waarom sommige mensen blijven controleren, hoe deze vicieuze cirkel ontstaat en – misschien nog belangrijker – hoe je deze kunt doorbreken.

Wat betekent controledwang?

Controledwang is één van de meest voorkomende vormen van OCD.

Mensen met controledwang ervaren steeds opnieuw twijfels over situaties die zij eigenlijk al hebben gecontroleerd.

Misschien controleer je meerdere keren of:

  • de deur op slot zit;
  • de lichten uit zijn;
  • de oven of het gas uit staat;
  • de kraan dicht is;
  • je iets belangrijks bent vergeten;
  • je geen fout hebt gemaakt op je werk.

Het bijzondere is dat het probleem meestal niet ligt in het controleren zelf.

Het probleem is dat de geruststelling maar heel kort duurt.

Kort daarna ontstaat opnieuw twijfel.

Hoe ontstaat de drang om steeds opnieuw te controleren?

Iedereen heeft weleens een onzekere gedachte.

"Heb ik de deur eigenlijk wel op slot gedaan?"

De meeste mensen controleren één keer en gaan daarna verder met hun dag.

Bij OCD gebeurt er iets anders.

De gedachte krijgt veel meer betekenis.

Misschien denk je:

"Wat als ik het toch verkeerd heb gezien?"

"Wat als iemand inbreekt omdat ik een fout heb gemaakt?"

"Ik kan pas weggaan als ik honderd procent zeker weet dat alles veilig is."

Door deze gedachten ontstaat spanning.

Controleren zorgt vervolgens voor een tijdelijke afname van die spanning.

Daardoor leren je hersenen onbewust dat controleren helpt.

En precies daardoor wordt de drang om te controleren steeds sterker.

Waarom blijft dat gevoel bestaan?

Veel mensen denken dat zij controleren omdat zij onvoldoende opletten.

In werkelijkheid gebeurt vaak het tegenovergestelde.

Hoe vaker je controleert, hoe minder je vertrouwt op je eigen geheugen.

Na verloop van tijd weet je niet meer of je de deur echt hebt afgesloten of dat je je alleen het laatste controlemoment herinnert.

Daardoor ga je nóg vaker controleren.

Psychologen noemen dit een negatieve bekrachtigingscirkel.

Het controleren vermindert de spanning op korte termijn, maar houdt de OCD op lange termijn juist in stand.

Signalen dat je mogelijk last hebt van controledwang

Misschien herken je één of meerdere van deze gedachten of gevoelens:

"Ik weet dat ik het al gecontroleerd heb, maar ik vertrouw mijn geheugen niet."

"Ik blijf bang dat ik iets belangrijks ben vergeten."

"Ik voel pas rust wanneer ik nog één keer controleer."

"Iedere keer neem ik me voor om niet meer terug te lopen, maar toch doe ik het weer."

"Ik ben veel tijd kwijt aan controleren."

Veel mensen denken dat zij gewoon perfectionistisch zijn.

Maar wanneer het controleren veel tijd kost, spanning veroorzaakt of je dagelijks leven beïnvloedt, kan er sprake zijn van OCD.

De invloed van cultuur en opvoeding

De manier waarop we omgaan met verantwoordelijkheid en fouten wordt voor een groot deel gevormd door onze opvoeding en de omgeving waarin we opgroeien.

Misschien heb je geleerd dat fouten grote gevolgen kunnen hebben of dat je altijd zorgvuldig en verantwoordelijk moet zijn. Dat zijn waardevolle eigenschappen.

Tegelijkertijd kunnen hoge verwachtingen of de angst om anderen teleur te stellen ervoor zorgen dat je extra gevoelig wordt voor twijfel en onzekerheid.

Binnen sommige gezinnen en culturen wordt veel nadruk gelegd op verantwoordelijkheid, veiligheid en het voorkomen van fouten. Hierdoor kan het moeilijk zijn om onzekerheid te accepteren of het gevoel los te laten dat je alles onder controle moet houden.

Dat betekent niet dat cultuur of opvoeding OCD veroorzaken.

Wel kunnen zij invloed hebben op de manier waarop je met twijfel omgaat en hoe sterk je de behoefte voelt om absolute zekerheid te krijgen.

Hoe kun je leren om minder te controleren?

Veel mensen denken dat zij eerst zeker moeten weten dat alles veilig is voordat zij kunnen stoppen met controleren.

Bij OCD werkt het juist andersom.

Herstel begint met leren verdragen dat volledige zekerheid niet bestaat.

Dat betekent niet dat je roekeloos wordt.

Het betekent dat je leert accepteren dat een klein beetje onzekerheid bij het leven hoort.

Binnen de behandeling wordt vaak gebruikgemaakt van Exposure en Responspreventie (ERP), een vorm van cognitieve gedragstherapie waarbij je stap voor stap oefent met het weerstaan van de drang om te controleren.

Hierdoor leert je brein dat de spanning vanzelf afneemt, ook zonder de dwanghandeling uit te voeren.

Therapie kan helpen

Wanneer je merkt dat controleren veel tijd kost, spanning veroorzaakt of invloed heeft op je dagelijks leven, kan professionele hulp helpen.

Samen onderzoeken we welke gedachten en overtuigingen jouw controledwang in stand houden en hoe je deze stap voor stap kunt doorbreken.

Binnen mijn praktijk maak ik onder andere gebruik van cognitieve gedragstherapie (CGT) en Exposure en Responspreventie (ERP), de behandeling die internationaal wordt gezien als de eerste keuze bij OCD. De behandeling wordt altijd afgestemd op jouw persoonlijke situatie, achtergrond en hulpvraag.

Wil je meer weten over de behandeling van OCD? Lees dan ook de pagina OCD (dwangstoornis) behandelen, waarin uitgebreid wordt uitgelegd hoe een behandeling eruitziet en welke therapieën worden toegepast.

Tot slot

Blijven controleren betekent niet dat je onverantwoordelijk bent.

Integendeel.

Juist mensen die veel waarde hechten aan veiligheid en verantwoordelijkheid kunnen vastlopen in een voortdurende zoektocht naar zekerheid.

Misschien is de belangrijkste vraag daarom niet waarom je blijft controleren.

Misschien is de vraag: hoeveel zekerheid heb je eigenlijk nodig om jezelf gerust te stellen?

Wanneer je ontdekt dat honderd procent zekerheid niet bestaat, ontstaat er ruimte om stap voor stap weer meer op jezelf en je eigen geheugen te leren vertrouwen.

En je hoeft dat proces niet alleen te doorlopen.

Gerelateerde blogs

Misschien vind je deze artikelen ook interessant:

Over de auteur

Ik ben Nadia Elamrani, psycholoog en hoofdbehandelaar bij Psychologenpraktijk Mental Fitness in Amsterdam. Met meer dan 15 jaar ervaring begeleid ik mensen met onder andere angststoornissen, paniek, trauma, OCD, depressie en persoonlijkheidsproblematiek.

In mijn praktijk combineer ik evidence-based behandelmethoden, zoals cognitieve gedragstherapie (CGT), EMDR, ACT en schematherapie, met cultuursensitieve zorg. Ik besteed aandacht aan de invloed van cultuur, religie, migratieachtergrond en familie, zodat de behandeling aansluit bij wie jij bent. Ik geloof dat effectieve therapie begint met je gehoord, begrepen en veilig voelen. Daarom combineer ik wetenschappelijk onderbouwde behandelmethoden met een persoonlijke en cultuursensitieve benadering.

Ik bied therapie in het Nederlands, Engels, Frans en Marokkaans Darija, zowel in Amsterdam als online.