Waarom voel ik me schuldig als ik voor mezelf kies?

Leestijd 5 minuten

Vind je het moeilijk om nee te zeggen? Voel je je schuldig als je een afspraak afzegt, een dag voor jezelf neemt of een grens aangeeft? Misschien zeg je automatisch "ja", terwijl je eigenlijk moe bent of ergens geen ruimte voor hebt.

Voor veel mensen voelt voor zichzelf kiezen alsof ze anderen teleurstellen. Zeker wanneer je bent opgegroeid met waarden als zorgen voor elkaar, respect voor ouderen, loyaliteit aan je familie of het idee dat je jezelf niet op de eerste plaats hoort te zetten.

Die waarden kunnen veel verbondenheid en steun geven. Maar soms maken ze het ook moeilijk om goed voor jezelf te zorgen. Je kunt het gevoel krijgen dat voor jezelf kiezen egoïstisch is, terwijl dat helemaal niet zo hoeft te zijn.

In deze blog lees je waarom schuldgevoelens ontstaan, waarom sommige mensen hier gevoeliger voor zijn en hoe je kunt leren om gezonde grenzen te stellen zonder voortdurend een schuldgevoel te ervaren.

Waarom voelen we ons schuldig?

Schuldgevoel is een normale emotie. Het helpt ons om rekening te houden met anderen en verantwoordelijkheid te nemen voor ons gedrag. Zonder schuldgevoel zouden relaties veel moeilijker zijn.

Toch voelen veel mensen zich ook schuldig op momenten waarop ze eigenlijk niets verkeerd doen.

Bijvoorbeeld wanneer ze een uitnodiging afslaan omdat ze rust nodig hebben. Of wanneer ze aangeven dat iets voor hen niet prettig voelt. Misschien besluit je een weekend thuis te blijven in plaats van naar een familiebijeenkomst te gaan, of spreek je uit dat je ergens geen energie voor hebt.

Hoewel je op dat moment goed voor jezelf zorgt, kan het voelen alsof je anderen tekortdoet.

De invloed van opvoeding en cultuur

De manier waarop we naar onszelf en anderen kijken, ontstaat niet uit het niets. Onze opvoeding, familie en cultuur hebben veel invloed op de overtuigingen die we ontwikkelen.

In veel gezinnen is het vanzelfsprekend dat je voor elkaar klaarstaat. Familie heeft een belangrijke plek en rekening houden met anderen wordt gezien als een teken van respect, liefde en betrokkenheid.

Dat zijn mooie waarden die voor veel verbondenheid zorgen.

Tegelijkertijd kunnen sommige mensen hierdoor onbewust leren dat hun eigen behoeften minder belangrijk zijn dan die van anderen.

Misschien herken je gedachten zoals:

• "Mijn ouders hebben zoveel voor mij gedaan. Dan kan ik dit toch ook voor hen doen."
• "Straks vinden ze me ondankbaar."
• "Ik wil niemand teleurstellen."
• "Een goede dochter, zoon, partner of ouder zet zichzelf niet op de eerste plaats."

Deze overtuigingen komen niet alleen voor bij mensen met een migratieachtergrond. Ook binnen veel Nederlandse gezinnen worden verantwoordelijkheid, behulpzaamheid en zorg voor anderen van jongs af aan meegegeven.

Pas wanneer deze overtuigingen ervoor zorgen dat je voortdurend over je eigen grenzen gaat, kunnen ze ten koste gaan van je eigen welzijn.

Waarom is grenzen stellen zo moeilijk?

Veel mensen denken dat grenzen stellen betekent dat je anderen afwijst.

In werkelijkheid geef je alleen aan wat voor jou haalbaar is.

Toch voelt dat vaak anders.

Je zegt misschien toch "ja" tegen een extra dienst op je werk, terwijl je eigenlijk uitgeput bent. Of je gaat mee naar een afspraak omdat je bang bent dat iemand zich anders gekwetst voelt.

Op de korte termijn voorkom je misschien een ongemakkelijk gesprek.

Op de lange termijn betaal je daar vaak zelf de prijs voor.

Wanneer je steeds over je eigen grenzen gaat, raak je lichamelijk en emotioneel uitgeput. Je houdt minder energie over voor de dingen die jij belangrijk vindt en kunt uiteindelijk zelfs geïrriteerd raken naar de mensen voor wie je juist zo graag wilt zorgen.

Schuldgevoel betekent niet dat je iets verkeerd doet

Veel mensen denken dat schuldgevoel een teken is dat ze iets verkeerd hebben gedaan.

Dat is niet altijd zo.

Soms betekent schuldgevoel simpelweg dat je iets doet wat nieuw of spannend voelt.

Als je jarenlang gewend bent geweest om altijd eerst aan anderen te denken, voelt voor jezelf kiezen misschien onnatuurlijk. Je brein is gewend geraakt aan een bepaald patroon.

Dat patroon veranderen kost tijd.

Het ongemakkelijke gevoel dat daarbij hoort, betekent niet dat je de verkeerde keuze maakt. Het betekent vaak juist dat je bezig bent met het ontwikkelen van gezondere grenzen.

Hoe kun je leren om zonder schuldgevoel voor jezelf te kiezen?

Veranderen begint met bewustwording.

Sta eens stil bij de gedachten die door je hoofd gaan wanneer je een grens wilt aangeven.

Vraag jezelf af:

• Heb ik echt iets verkeerd gedaan?
• Of ben ik bang dat iemand teleurgesteld zal zijn?
• Zou ik een vriend of vriendin egoïstisch vinden als hij of zij hetzelfde zou doen?

Vaak zijn we veel begripvoller voor anderen dan voor onszelf.

Daarnaast helpt het om klein te beginnen.

Je hoeft niet meteen overal "nee" op te zeggen. Oefen bijvoorbeeld met het aangeven van een kleine grens, zonder je uitgebreid te verontschuldigen.

Hoe vaker je merkt dat de wereld niet instort wanneer je voor jezelf kiest, hoe meer vertrouwen je krijgt.

Wanneer is professionele hulp verstandig?

Wanneer schuldgevoelens ervoor zorgen dat je voortdurend over je eigen grenzen gaat, moeite hebt om voor jezelf op te komen of jezelf steeds wegcijfert, kan het helpend zijn om met een psycholoog in gesprek te gaan.

Samen onderzoeken we waar deze patronen vandaan komen en welke overtuigingen ervoor zorgen dat je jezelf steeds op de laatste plaats zet.

Behandelmethoden zoals cognitieve gedragstherapie (CGT), Acceptance & Commitment Therapy (ACT) en schematherapie kunnen helpen om anders naar jezelf te leren kijken, gezondere grenzen te ontwikkelen en schuldgevoelens stap voor stap los te laten.

Tot slot

Voor jezelf kiezen betekent niet dat je egoïstisch bent. Het betekent dat je ook jouw eigen behoeften serieus neemt.

In mijn praktijk zie ik regelmatig cliënten die zijn opgegroeid met een groot verantwoordelijkheidsgevoel. Ze willen graag voor iedereen klaarstaan, maar merken dat ze zichzelf daarbij langzaam kwijtraken.

Leren om gezonde grenzen te stellen betekent niet dat je minder van je familie houdt, minder loyaal bent of anderen tekortdoet. Het betekent dat je erkent dat jouw welzijn óók belangrijk is.

Juist wanneer je goed voor jezelf zorgt, heb je vaak meer energie, geduld en aandacht voor de mensen die je lief zijn.

Goed voor jezelf zorgen en goed voor anderen zorgen hoeven elkaar niet uit te sluiten. Ze versterken elkaar juist.

Merk je dat schuldgevoelens je dagelijks leven beïnvloeden of dat je moeite hebt om grenzen te stellen? Dan kan het helpend zijn om hierover met een psycholoog te praten. Je hoeft niet eerst volledig uitgeput te raken voordat je hulp mag vragen.

Over de auteur

Ik ben Nadia Elamrani, psycholoog en hoofdbehandelaar bij Psychologenpraktijk Mental Fitness in Amsterdam. Met meer dan 15 jaar ervaring begeleid ik mensen met onder andere angststoornissen, paniek, trauma, OCD, depressie en persoonlijkheidsproblematiek.

In mijn praktijk combineer ik evidence-based behandelmethoden, zoals cognitieve gedragstherapie (CGT), EMDR, ACT en schematherapie, met cultuursensitieve zorg. Ik besteed aandacht aan de invloed van cultuur, religie, migratieachtergrond en familie, zodat de behandeling aansluit bij wie jij bent. Ik geloof dat effectieve therapie begint met je gehoord, begrepen en veilig voelen. Daarom combineer ik wetenschappelijk onderbouwde behandelmethoden met een persoonlijke en cultuursensitieve benadering.

Ik bied therapie in het Nederlands, Engels, Frans en Marokkaans Darija, zowel in Amsterdam als online.